Cephe İskelesi Çeşitleri: H Tipi, Flanşlı (Kamalı) ve Cuplock Farkları

Cephe iskelesi çeşitleri, elemanların birbirine bağlanma biçimine göre dört ana sisteme ayrılır: H tipi (çerçeveli), flanşlı (kamalı), cuplock ve boru-kelepçe iskele. Dördü de aynı işi yapar ve binanın dış yüzü boyunca korkuluklu çalışma katları kurar. Aralarındaki fark kurulum hızında, girintili çıkıntılı cepheye uyumda ve ne kadar hesap ile usta emeği istediklerindedir. Hangi sistemin seçileceğini cephenin şekli, bina yüksekliği, yapılacak iş ve iskelenin taşıyacağı yük belirler; sistemin adı tek başına iskeleyi güvenli yapmaz.

Cephe iskelesi çeşitleri nelerdir?

Cephe iskelesi, binanın dış yüzünde çalışmak için cepheye paralel kurulan ve cepheye ankrajla bağlanan geçici bir çalışma platformudur. Türkiye'deki şantiyelerde en sık görülen sistemler şunlardır:

• H tipi (çerçeveli) iskele: Kaynaklı, H biçimli hazır çerçevelerin üst üste takılmasıyla kurulur.
• Flanşlı (kamalı) iskele: Dikmelerin üzerindeki flanşlara (rozetlere) yatay ve çapraz elemanların kamayla bağlandığı modüler sistemdir.
• Cuplock iskele: Dikmelerdeki fincan biçimli kilitlere elemanların takılıp sıkıştırıldığı modüler sistemdir.
• Boru-kelepçe iskele: İskele borularının kelepçelerle birbirine bağlandığı, her bağlantısı ayrı ayrı kurulan sistemdir.

Piyasada aynı sistemler farklı adlarla da anılır: flanşlı iskeleye kamalı ya da örümcek iskele, cuplock'a fincanlı iskele dendiği olur. Bazı üreticiler H tipi iskeleyi "İtalyan tipi", flanşlı sistemi "Alman tipi" diye tanıtır; ancak "Alman tipi" adını genel olarak güvenlikli cephe iskelesi için kullanan firmalar da var. Bu yüzden teklif alırken sistemin adına değil, bağlantı biçimine ve belgesine bakın.

Mobil (tekerlekli) iskele, asma iskele ve kalıp altı iskele bu listede yoktur; bunlar başka işler için kullanılır. Ahşap iskele mevzuatta hâlâ tanımlıdır ama en fazla 13,50 metre yüksekliğe kadar kullanılabilir; bu yüksekliği aşan cephe iskelesi tamamen çelik ve/veya alüminyum olmak zorundadır.

H tipi (çerçeveli) iskele nedir?

H tipi iskele, kaynaklı H biçimli çerçevelerin üst üste takılmasıyla yükselen bir cephe iskelesidir. Çerçevelerin arasına yatay ve çapraz elemanlar takılır, çalışma katlarına platform döşenir; bağlantıların çoğu pimle yapılır. Çerçeve hazır geldiği için düz ve kat yükseklikleri düzenli cephelerde hızlı ilerler.

Sınırı da bu hazır çerçeveden gelir. Çerçevenin ölçüleri sabit olduğundan balkon, çıkma, girinti ya da eğrisel yüzeylerde iskeleyi cepheye yaklaştırmak için ek parça ve konsol gerekir. Çerçeve ve açıklık ölçüleri üreticiye göre değişir; teklif alırken sistemin ölçülerini ve belgesini sorun.

H tipi iskelede bakılacak bir nokta da ara korkuluktur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın cephe iskeleleri rehberi, sahada ara korkuluğu takılmamış ya da ara korkuluk takılacak yeri bulunmayan iskelelere sık rastlandığını not eder. Kullanacağınız sistemde her çalışma katı için korkuluk, ara korkuluk ve topukluk parçası olduğundan emin olun.

Flanşlı (kamalı) iskele nedir?

Flanşlı iskele, dikmeler boyunca kaynaklanmış flanşlara (rozetlere) yatay ve çapraz elemanların kamayla bağlandığı modüler bir sistemdir. Yaygın sistemlerde flanşlar 50 cm arayla dizilir ve bir flanşa sekiz elemana kadar bağlantı yapılabilir. Flanştaki küçük delikler elemanları dik açıyla, büyük delikler farklı açılarla bağlamaya yarar; kama çekiçle çakılarak sıkıştırılır.

Bu yapı iskeleyi cephenin şekline uydurmayı kolaylaştırır. Girintili çıkıntılı cephelerde, köşelerde, eğrisel ve dairesel yapılarda flanşlı sistem öne çıkar; aynı esneklik yüzünden endüstriyel tesislerde de sık kullanılır. Bağlantı noktalarının 50 cm arayla sık olması, korkuluk ile ara korkuluğu mevzuattaki açıklık sınırına uygun yerleştirmeyi de kolaylaştırır.

Karşılığında malzeme ve işçilik maliyeti H tipinden yüksek çıkabilir; kurulum da sistemi tanıyan bir ekip ister.

Cuplock iskele nedir?

Cuplock iskelede dikmelerin üzerinde sabit alt fincanlar ve kayan üst fincanlar bulunur. Yatay elemanların uçları alt fincana oturtulur, üst fincan üzerine indirilip çevrilerek sıkıştırılır; tek bir düğüm noktasında dört elemana kadar aynı anda kilitlenir. Gevşek cıvata ya da kelepçe olmadığı için kurulum hızlıdır.

Cuplock cephe, dairesel yapı ve iç mekân iskelelerinde kullanılabilir. Türkiye'de ise daha çok kalıp altı (döşeme kalıbını taşıyan) iskele olarak bilinir ve bu kullanım için taşıyıcı iskelelere ait TS EN 12813 standardına atıf yapılır. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ise ön yapımlı cephe iskelesi sistemlerinin TS EN 12810-1 belgesi taşımasını ister. Cuplock'u cephe iskelesi olarak kullanacaksanız sistemin belgesinin cephe iskelesi düzenini kapsadığını tedarikçiye sorun.

Boru-kelepçe iskele nedir?

Boru-kelepçe iskele, iskele borularının kelepçelerle birbirine bağlanmasıyla kurulur. Borular TS 8481 EN 39, kelepçeler TS EN 74-1 standardına göre üretilir. Her bağlantı ayrı ayrı kurulduğu için dört sistemin en esnek olanıdır: başka sistemin sığmadığı dar ve düzensiz noktalarda, yapının şekline göre istenen düzende kurulabilir.

Esnekliğin bedeli emek ve hesaptır. Kurulum yavaştır, kelepçelerin doğru tipte seçilip üreticinin öngördüğü değerde sıkılması gerekir. Ön yapımlı bir sistem olmadığı için üreticinin belgelediği hazır düzenlere de dayanamaz; kurulan her düzen için ayrıca statik hesap yapılır. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin Ek-5'i ise yapı işlerinde TS EN 12810-1 belgeli, ön yapımlı bileşenlerden oluşan cephe iskelesi kullanılacağını yazar. Bu yüzden boru-kelepçe, modüler sistemlerin ulaşamadığı noktaları tamamlamak için sık kullanılır. Bir binanın cephesinin tamamını boru-kelepçeyle kurmayı düşünüyorsanız bu şartı, işe başlamadan statik hesabı yapacak mühendisle netleştirin.

Özellik	H tipi (çerçeveli)	Flanşlı (kamalı)	Cuplock	Boru-kelepçe
Bağlantı	Hazır çerçeve; yatay ve çaprazlar pimle	Rozete kamayla, farklı açılarda	Fincan kilitle, bir düğümde dört elemana kadar	Kelepçeyle, her bağlantı ayrı
Uygun cephe	Düz ve düzenli cephe	Girintili, çıkıntılı, eğrisel cephe	Düzenli cephe, dairesel yapı	Dar ve düzensiz noktalar
Kurulum	Düz cephede hızlı	Cıvatasız, kama çakılarak	Cıvatasız, fincan kilitle	Her bağlantı ayrı; en yavaşı
Sık kullanıldığı yer	Konut ve düz cepheli binalar	Endüstriyel tesis, karmaşık cephe	Kalıp altı, dairesel yapı, cephe	Diğer sistemleri tamamlama
Teklifte sorun	Ara korkuluk parçası var mı	Parçalar tek sisteme mi ait	Cephe için TS EN 12810-1 belgesi	Kelepçe tipi ve hesabı

Genel bir karşılaştırmadır; sistemin ölçüleri, yük sınıfı ve belgesi üreticiye göre değişir.

Hangi cephede hangi iskele sistemi seçilir?

Sistemi seçerken şu soruların cevabına bakın:

1. Cephenin şekli: Düz ve kat yükseklikleri düzenli bir cephede H tipi iskele hızlı bir seçenektir. Balkon, çıkma, girinti ve eğrisel yüzey arttıkça flanşlı sistem öne çıkar; modüler sistemin ulaşamadığı dar noktalar boru-kelepçeyle tamamlanabilir.
2. Yükseklik: 13,50 metreyi aşan cephe iskelesi tamamen çelik ve/veya alüminyum olmalıdır. İskele tebliğinin ekine göre 24 metreyi aşan iskelelerde standart düzenlerin ötesinde ayrıca hesap yapılır.
3. Yapılacak iş ve yük: Yalnızca boya ya da kontrol için çıkılan iskele ile üzerinde mantolama levhası, taş ya da tuğla biriktirilecek iskele aynı yükü taşımaz. İskelenin yük sınıfı işe göre seçilir ve hesaba girer.
4. Süre ve iş programı: İskele aylarca kalacak ve cephede birden fazla iş sırayla yapılacaksa, platformları işe göre yeniden düzenlemesi kolay olan sistem zaman kazandırır.
5. Belge: Sistemin TS EN 12810-1 belgesini, kullanım kılavuzunu ve yük sınıfını teklif aşamasında isteyin. Bu belgelerin birer kopyası kurulumdan sonra sahada da bulunmalıdır.

İki örnek (varsayımsal)

Bursa'da düz cepheli, beş katlı bir konut bloğunda mantolama yapılacağını düşünelim. Cephe düzenli olduğu için H tipi iskele işi görür. Mantolama levhaları platformlarda biriktirileceği için yük sınıfı buna göre seçilir; levha kalınlığı da iskele ile duvar arasındaki mesafeye baştan eklenir.

Çanakkale'de balkonları, köşe çıkmaları ve yarım daire biçimli bir merdiven kulesi olan bir otelde ise flanşlı sistem, platformları cephenin şekline uydurmayı kolaylaştırır. Merdiven kulesinin dar kalan noktaları boru-kelepçeyle tamamlanabilir. Bu durumda iskelenin tamamı için tek bir statik hesap ve kurulum planı hazırlanır.

Cephe iskelesinin parçaları ve ölçüleri

Sistem hangisi olursa olsun, bir cephe iskelesi şu parçalardan oluşur. Parantez içindeki ölçüler Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin iskelelerle ilgili Ek-5'inden alınmıştır.

• Taban plakası ve ayarlı taban: Yükü zemine yayar ve iskeleyi teraziye getirir (taban plakası en az 150 cm²).
• Dikmeler ya da çerçeveler: İskelenin düşey taşıyıcılarıdır.
• Yatay ve çapraz elemanlar: İskeleyi birbirine bağlar ve rijit tutar; eksik çapraz iskeleyi hesabın dışına çıkarır.
• Platformlar: Çalışılan ve yürünen katlardır (yürüme yolu en az 60 cm genişlikte).
• Korkuluk, ara korkuluk ve topukluk: Düşmeyi ve malzeme kaymasını önler (ana korkuluk en az 1 m, topukluk en az 15 cm; aralıklardan 47 cm çapında bir küre geçmemeli).
• Ankrajlar: İskeleyi cepheye bağlar ve rüzgâr gibi yatay yükleri binaya aktarır (ilk ankraj tabandan en fazla 4 m yukarıda). İskele file ya da branda ile kaplanırsa ankraj sayısı artırılır.
• Merdiven ya da erişim kulesi: Katlar arasında güvenli çıkış ve iniş sağlar.

İskelenin ölçüsünü ve taşıma gücünü TS EN 12811-1 standardındaki sınıflar tarif eder. Genişlik sınıfı platformun genişliğini gösterir: W06 sınıfı 0,6 ile 0,9 m, W09 sınıfı 0,9 ile 1,2 m arasıdır ve sınıflar 0,3 m adımlarla W24'e kadar gider. Yük sınıfı ise platforma düzgün yayılı olarak konabilecek yükü gösterir:

Yük sınıfı	Düzgün yayılı yük (kN/m²)
1	0,75
2	1,50
3	2,00
4	3,00
5	4,50
6	6,00

Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı cephe iskeleleri güvenli çalışma rehberi. İşe uygun sınıfı statik hesabı yapan mühendis belirler.

Kurulum planında iskelenin yük, yükseklik ve genişlik sınıfı ile ankraj düzeni yazılı olmalıdır. Çalışma katlarına, iskelenin taşıyabileceği yükü gösteren levha asılır.

Sistem ne olursa olsun: statik hesap ve mevzuat

Hangi sistem seçilirse seçilsin, Türkiye'de cephe iskelesi için aynı kurallar geçerlidir:

• Statik hesap ve detay çizimi: Dış cephe iş iskelelerine dair tebliğ, yapı ruhsatı gereken bina inşaatlarında dış cephe iskelesinin statik hesabının ve detay çizimlerinin proje müellifi tarafından hazırlanmasını ve ruhsat eki statik projeyle birlikte idareye verilmesini ister. TSE belgeli düzenler kullanılıyorsa üreticinin hesapları, proje müellifinin onayıyla kabul edilebilir.
• Tip hesabın sınırı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026'daki açıklamasına göre üreticinin hesabı, ancak katalogdaki düzen sahada hiç değiştirilmeden kurulursa kullanılabilir. Ankraj düzeni, rüzgâr yükü, cephe geometrisi, yükseklik ya da yükler farklıysa sahaya özel hesap gerekir.
• Standartlar: Tebliğin ekine göre çelik ve alüminyum cephe iskeleleri TS EN 12811-1 ve TS EN 12810-2'ye göre tasarlanır; malzemeleri TS EN 12810-1 ve TS EN 12811-2'deki şartları karşılar.
• Kurulum planı ve gözetim: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre sağlamlık hesabı yapılmamış iskele kullanılamaz. Kurma, kullanma ve sökme planını inşaat mühendisi hazırlar; kurulum, söküm ve önemli değişiklikler görevli bir inşaat mühendisinin gözetiminde, eğitim almış çalışanlarla yapılır (Ek-II madde 4.3.1, 4.3.2 ve 4.3.6; 18.02.2022 değişikliği).
• Kontrol: İskele; kullanıma açılmadan önce, kullanım süresince haftada bir, her değişiklikten sonra ve fırtına ya da deprem gibi olaylardan sonra konusunda yetkin bir kişi tarafından kontrol edilir (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, Ek-5). İş ekipmanlarının periyodik kontrol tablosu da iskeleler için altı ayda bir kontrol öngörür.

Hatay'da deprem sonrası yeniden yapımda kamu projelerindeki iskele işlerinin büyük kısmını biz üstlendik. Bu işlerden, çok binalı projelere dair bir not:

Güvengrup Yapı hangi iskele sistemleriyle çalışır?

Güvengrup Yapı, Türkiye genelinde cephe iskelesi kurar, kiralar ve söker. 2011'den beri sahadayız; Hatay, Bursa ve Çanakkale'de sahada ekiplerimiz var. Kiralık iskelede H tipi (çerçeveli), flanşlı (kamalı), cuplock ve boru-kelepçe sistemlerinde galvanizli çelik iskeleyle çalışırız; hangi sistemin kullanılacağını cephenin şekli, yükseklik ve yapılacak iş belirler. Kurulumu ekibimiz yaptığında statik hesabı ve kurulum planını kendi mühendislerimiz hazırlar; sahada ustabaşlarına ek olarak sürekli bir saha mühendisi bulunur. Yapı ruhsatı gereken binalarda tebliğin proje müellifine verdiği hesap ve onay görevi de ayrıca geçerlidir.

Cephe iskelesi hizmetimizin kapsamı cephe iskelesi sayfamızda, tüm iskele hizmetlerimiz İskele sayfamızda. Kira bedelini neyin belirlediğini iskele kiralama fiyatları yazımızda anlattık. Cephe ölçülerini, kat sayısını ve yapılacak işi teklif formundan gönderirseniz projenize uygun sistemi birlikte seçeriz; teklif taleplerine 24 saat içinde dönüş yapıyoruz.